شناخت و بررسی فرش گبه

وقتی صحبت از گبه و دستبافته های اصیل ایرانی می شود، اکثرا افکار سمت فرش و گلیم می رود، اما دستبافته های ایلی و عشایری ایران تنوع فراوانی دارند و محدود به گلیم و فرش نمی شوند.

یکی از انواع دستبافته های اصیل ایرانی “گبه” است. گبه با حال و هوای بومی، نقوش مینیمال و رنگ بندی طبیعی خود انرژی بکر و خالصی به چیدمان می دهد و همین ویژگی، گبه را به یکی از پرطرفدارترین آیتم ها به عنوان کف پوش گستردنی تبدیل کرده است.

در این مقاله باهم می خوانیم که فرش گبه چیست و از علت معروفیت این روزهای آن صحبت می کنیم.

اگر شما هم به دنبال خریدی آگاهانه یا افزایش دانش خود درباره این هنر اصیل هستید، از مطالعه ی این مقاله غافل نشوید.

فرش گبه چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

گبه، فرش دستبافته ای گستردنی با پرزهای بلند و بافتی درشت است. این دستبافته که به آن خرسک نیز گفته می‌شود، بر خلاف فرش‌های شهری، با طرح‌های ذهنی و الهام گرفته از زندگی عشایری بافته می‌شود.

لازم بذکر است اگر از آن دسته افرادی هستید که علاوه بر گبه، به انواع فرش نیز علاقه مند هستید، می توانید به دسته بندی فرش هایپر لوازم خانگی سرای گیلانی مراجعه نمایید.

ویژگی‌های بافت و ظاهر گبه

• گبه درشت بافت است و نقش و نقوش ظریف ندارد.
• گبه در ابعاد بزرگ بافته نمی‌شود و معمولاً سایزهای متوسط و کوچک دارد.
• نوع گره‌ی گبه، گره فارسی است که به استحکام آن کمک می‌کند.
• گبه ساده بافت است یا نقوش بسیار ساده و مینیمالی دارد.
• گبه با نقشه بافته نمی‌شود و هر بافنده‌ای طرح ذهنی خود را روی آن پیاده می‌کند.
• گبه اکثراً توسط عشایر و الهام گرفته از زندگی طبیعی آن‌ها بافته می‌شود.

ویژگی‌های فیزیکی و دوام گبه

• پرزهای بلندی دارد و گاهاً ارتفاع پرز آن به یک سانتی متر می‌رسد.
•  از پشم بافته می‌شود و برای نرمی بیشتر، تعداد پود بیشتری (۳ تا ۵ پود در هر رج) دارد.
•  سنگین وزن است و به طور میانگین هر یک متر مربع از آن حدود ۳ کیلوگرم وزن دارد.
•  به خاطر جنس پشمی، بسیار با دوام است و پاخور بسیار خوبی دارد.
• بسیار نرم و ضخیم است و به صورت طبیعی رنگرزی می‌شود، بنابراین رنگ آن برای سلامتی ضرری ندارد.

تفاوت فرش گبه با فرش معمولی و گلیم

برای درک بهتر اینکه فرش گبه چیست، بهتر است آن را با دو محصول رایج دیگر یعنی فرش و گلیم مقایسه کنیم. در جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌ها را مشاهده می‌کنید:

همانطور که در جدول می‌بینید، پاسخ به سوال فرش گبه چیست را باید در سه کلمه جستجو کرد: ضخامت، نرمی و سادگی. همچنین تفاوت فرش و گبه در تراکم، ارتفاع پرز و نوع نقش کاملاً مشهود است. جالب است بدانید که گبه بر خلاف گلیم، بافتی سه‌بعدی و پرز بریده دارد و به همین دلیل بسیار گرم‌تر از گلیم است.

نقش و نگار در فرش گبه؛ هنر ذهنی عشایر

یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های پاسخ به سوال فرش گبه چیست، بررسی نقوش آن است. هنر بافتن گبه بیشتر در ایلات و عشایر متداول است و یکی از زیباترین ویژگی‌های این دستبافته‌ها، انتزاعی بودن نقوش آن است.

عشایر گبه را بدون نقشه و با استفاده از تمایلات ذهنی خود نقش می‌زنند.

نقوش گبه درست مانند نقوش گلیم بسیار ساده است و ممکن است کاملاً نامتقارن باشند، زیرا بر اساس ذوق و سلیقه بافنده هنگام بافت شکل می‌گیرند.

اصالت بافت گبه بر اساس سادگی نقش است و این سادگی، زیبایی منحصر‌به‌فردی به آن بخشیده است.

اما اگر طرفدار فرش گبه ماشینی هستید، تنوع طرح‌ها بسیار بیشتر است. فرش ماشینی گبه چیست؟ در واقع تولیدات مشابهی هستند که با تراکم کم (۱۰۰ تا ۵۰۰ شانه) و پرزهای بلند تولید می‌شوند و ظاهری بسیار شبیه به گبه دارند.

برای خرید گبه ماشینی، پیشنهاد ما انتخاب تراکم ۵۰۰ یا ۷۰۰ شانه است.

این فرش‌ها در طرح‌های متنوعی مانند فرش گبه ساده، طرح درختی، نقش شیر، گنبدی، خشتی و محرمات (راه راه) در بازار موجود هستند و از نظر قیمت بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر از نمونه‌های دستباف هستند.

راهنمای نگهداری از گبه (دستباف و ماشینی)

حال که دانستیم فرش گبه چیست و از چه جنسی ساخته شده، می‌توانیم نکات مهمی را برای افزایش طول عمر آن رعایت کنیم.

گبه پشم در پشم و با روش تار پودی بافته می‌شود. پشمی بودن آن را در برابر بید آسیب‌پذیر می‌کند، اما از سوی دیگر، رنگرزی طبیعی و پرزهای بلند سبب استحکام بالا و پاخور عالی می‌شود.

برای نگهداری اصولی این دستبافته ارزشمند، این نکات را جدی بگیرید:

• از گبه‌های دستبافت خود در برابر بید دفاع کنید (استفاده از گیاهان معطر یا نفتالین مناسب).
• این فرش را در کف‌های آهکی و گچی پهن نکنید، زیرا این سطوح به الیاف آسیب می‌رسانند.
• گبه را به صورت منظم با جاروبرقی و با سری مخصوص مکش گرد و غبار تمیز کنید، چراکه پرزهای بلند آن مستعد جمع کردن مو و گرد و خاک هستند.
• هرگز از شوینده‌های رنگبر، آنزیم‌دار، لکه‌بر یا مواد شیمیایی قوی برای شستشوی گبه استفاده نکنید.
• از شستشوی گبه با آب گرم یا آب داغ خودداری کنید، زیرا باعث آب رفتن و تغییر رنگ آن می‌شود.

با رعایت این اصول ساده، فرش گبه شما سال‌ها طراوت و زیبایی خود را حفظ خواهد کرد و همچنان جلوهای از هنر اصیل ایرانی در خانه شما خواهد بود.

سوالات متداول درباره فرش گبه

آیا گبه فقط به صورت دستبافت وجود دارد؟

خیر، امروزه تولیدات ماشینی با ظاهری بسیار شبیه به گبه در بازار موجود است که با تراکم کم و پرز بلند تولید می‌شوند و به عنوان گبه ماشینی شناخته می‌شوند.

فرش گبه برای چه فضاهایی مناسب است؟

گبه به دلیل بافت نرم و گرم و حال و هوای طبیعی، برای فضاهای صمیمی مانند اتاق نشیمن، کلبه‌های روستایی، ویلاها و حتی دکوراسیون‌های مدرن که به دنبال بافت‌های ارگانیک هستند، بسیار ایده‌آل است.

آیا رنگ گبه برای سلامتی مضر است؟

خیر، گبه‌های اصیل دستبافت به صورت طبیعی رنگرزی می‌شوند و رنگ‌های گیاهی به کار رفته در آنها کاملاً بی‌ضرر و دوستدار محیط زیست هستند.

چرا گبه سنگین‌تر از فرش معمولی است؟

به دلیل ضخامت بالا، تراکم پود زیاد (۳ تا ۵ پود در هر رج) و استفاده از پشم خالص با پرزهای بلند، وزن گبه به طور میانگین به ۳ کیلوگرم در هر متر مربع می‌رسد.

آیا گبه طرح و نقش مشخصی دارد؟

گبه‌های دستبافت معمولاً طرح‌های ساده و انتزاعی دارند و بدون نقشه و با الهام از طبیعت بافته می‌شوند، اما گبه‌های ماشینی تنوع طرح بالایی دارند.