راهنمای مقایسه ی فرش های تبریز و اصفهان

اگر از فرش‌های بی‌روح خسته شده‌اید و به دنبال یک اثر هنری ناب هستید، با ما همراه باشید تا به مقایسه ی فرش اصفهان و تبریز بپردازیم.

چرا که این مقاله در خصوص معرفی انواع فرش نفیش و اصیل است.از معرفی گرفته تا تزیین منزل شما به رگه های هویت و اصالت زیبای فرش ایرانی.

برای درک بهتر این مقایسه، نگاهی به تاریخچه و جایگاه هرکدام در هنر ایرانی خواهیم داشت. هر دو شهر از دیرباز به عنوان مراکز اصلی تولید فرش دستباف شناخته می‌شوند اما سبک و سیاق کاملاً متفاوتی دارند.

لازم به ذکر است اگر از آن دسته افرادی هستید که تمایل به خرید یا مشاهده ی فرشهای ماشینی طرح دستبافت نیز دارید، می توانید به دسته بندی فرش هایپر لوازم خانگی سرای گیلانی مراجعه نمایید.

راهنمای انتخاب بین فرش اصفهان و تبریز

• سبک دکوراسیون: اگر دکوراسیون منزل شما مدرن و مینیمال است، فرش اصفهان با طرح‌های منحنی و ظریف انتخاب بهتری است. اگر دکوراسیون کلاسیک و سنتی دارید، فرش تبریز با طرح‌های هندسی و اصیل هماهنگی بیشتری دارد.
• میزان رفت‌وآمد: برای فضاهای پرتردد مانند راهرو و سالن پذیرایی، فرش تبریز با دوام بالا مناسب‌تر است. برای اتاق‌های کم‌تردد، فرش اصفهان با ظرافت و زیبایی خاص خود جلوه‌گر خواهد بود.
• بودجه: به طور کلی فرش اصفهان به دلیل رج‌شمار بالاتر و ظرافت بیشتر، قیمت بالاتری دارد اما فرش تبریز نیز در انواع مختلف با قیمت‌های متنوعی عرضه می‌شود.
• سلیقه شخصی: در نهایت، انتخاب با شماست. فرشی را انتخاب کنید که با روحیه و هویت ایرانی شما گره بخورد و هر بار که به آن نگاه می‌کنید، از زیبایی آن لذت ببرید.

چهار اصل یک فرش دستباف مرغوب

برای اینکه در مقایسه فرش اصفهان و تبریز به یک انتخاب درست برسید، بهتر است با اصول یک فرش مرغوب آشنا شوید. این چهار اصل به شما کمک می‌کند هر فرشی که انتخاب می‌کنید، از کیفیت بالایی برخوردار باشد:

1. دوازده رج گره در یک گره ذره (تراکم گره مناسب)
2. پشم از پشت گوسفند چیده شده باشد نه با آهک آن را جدا کرده باشند
3. گوسفند در یک منطقه کوهستانی و سبز و خرم چریده باشد
4. در حال حاضر از رنگ شیمیایی استفاده می‌شود که باید درجه ثبات بالایی داشته باشد

معرفی اجمالی دو قطب فرشبافی ایران

فرش تبریز؛ اصالت و استحکام

طرح‌های فرش تبریز عبارتند از:

طرح گل ابریشم، طرح سالاری، طرح هریس، طرح گلستان.

فرشی طراحی فوق‌العاده و بافت بسیار دقیقی دارد؛ با گره ترکی بافته شده و از روی کتابچه طراحی یا نقشه، تار و پودهای آن در هم تنیده می‌شود. بافنده‌های تبریزی به خصوص در دوره معاصر از طرح‌های مختلفی برای بافت خود استفاده می‌کنند.

در بافت فرش تبریز از طرح‌هایی نظیر لچک و ترنج، گلدانی، شاه عباسی، بته جقه‌ای، گلدانی، درختی، محرابی، قندیل دار، حیوان‌دار، شکارگاه، هراتی، شاخ و برگی، گلفرنگ، بندی خشتی یا قاب‌قابی، منظره‌بافی، قاب‌قرآنی و نقش‌های هندسی، مستوفی (کل فرنک مستوفی)، اسلیمی ترنج دار، اسلیمی لچک دار، نقش ماهی یا هراتی، مینا خانی، تصویری، باغی یا گلستانی استفاده می‌کنند.

تصاویری از مساجد، کاخ‌های باستانی، صحنه‌های نبرد و ویرانه‌ها اغلب در این فرش دیده می‌شوند و گاه شعرهایی از شاعران بزرگ مانند سعدی، حافظ، عمر خیام، فردوسی و شهریار بر حاشیه آن نقش می‌بندد. در بعضی از فرش‌های فوق‌العاده تبریز همچنین با نقش و نگارهایی خیالی، اشعاری از شعرهای ناب فارسی و آیات قرآن کریم تزیین شده است.

این طرح‌ها از کوچک‌ترین تا بزرگ‌ترین اندازه ممکن بافته می‌شوند. در این میان، قالی‌هایی که طرح لچک و ترنج دارند به ویژه آنهایی که از لچک و ترنج قالی هریس الهام گرفته، طرفدار بیشتری دارد.

متداول‌ترین طرح در فرش دستباف تبریز

فرش تبریز در طرح‌های مختلفی بافته می‌شود که متداول‌ترین آنها زمینه مرجانی و طرح ماهی است. بهترین طرح فرش دستباف تبریز را می‌توان طرح ماهی دانست؛ چون نخستین بار در شهر هرات افغانستان فعلی بافته شد، طرح هراتی نیز گفته می‌شود.

این موتیف یکی از پرکاربرترین الگوها در فرش‌های دستباف ایرانی است. نقشه ماهی از تکرار طرح گل‌هایی به دست می‌آید که دور آنها را برگ‌هایی نوک تیز گرفته است. به نظر بعضی این طرح شبیه به ماهی‌هایی است که در یک دریاچه شنا می‌کنند.

ایده اصلی این طرح بسیار ساده است و در عین حال تکرار طرح، دست قالیباف را باز می‌گذارد تا خلاقیت خود را نشان دهد و مجبور نباشد که همیشه یک قالی را ببافد.

فرش اصفهان؛ ظرافت و زیبایی‌شناسی

شکوه و عظمت شهر اصفهان در دوره صفوی و زمان شاه عباس اول بوده است. شاه عباس علاوه بر اینکه بر کارگاه‌های قالی‌بافی همت گماشت موجب به وجود آمدن صادرات فرش به اروپا شد.

فرش بافی در اصفهان در همین دوره تاریخی به اوج خود رسید.

عده ای تاکید داشته اند که قالی‌بافی اصفهان در زمان صفویه اهمیت فوق‌العاده‌ای داشته است، مخصوصا بازار قالی‌های ابریشمی رواج داشته و اهالی به بافتن آنها همت گذاشته و قالی‌های نفیسی از خود به یادگار گذاشته‌اند.

امروزه اکثر قالی‌های گران‌بهای ایران که در موزه‌های لندن و پاریس و سایر نقاط اروپا و امریکا دیده می‌شود قالی‌های بافت اصفهان است.

پس از انقراض صفویه به تدریج این صنعت و سایر صنایع از اهمیت افتاد و در صد سال اخیر به کلی رو به نیستی گذاشت و قالی‌بافی تقریبا فراموش شد چنان که در اواخر زمان ناصرالدین شاه قاجار به هیچ وجه کارخانه قالی‌بافی در اصفهان وجود نداشت تا آنکه ظل‌السلطان (حکمران اصفهان) زنی از کردستان گرفته و به اصفهان آورد و برای آن چند دستگاه قالی تهیه کرد، و این شروعی بود برای رونق دوباره قالی‌بافی.

ویژگی‌های فرش‌های اصفهان

ابعاد و اندازه فرش اصفهان اغلب ذرع و نیم، دو ذرع و حداکثر ۶ و ۹ متر مربع است. کاربرد گره نامتقارن (فارسی)، ارتفاع کوتاه پرز فرش و استفاده از پشم و ابریشم برای پرز از خصوصیات بارز فرش‌های امروز اصفهان است.

در اصفهان عمل گره‌زنی را با دست و بدون استفاده از قلاب بر روی چله‌هایی که تا حدودی شل بوده و مانند چله‌های ترکی تحت فشار کششی شدید نیستند انجام می‌دهند.

همچنین دو پوده (پود ضخیم و پود نازک) و از جنس پنبه است و متمایل به لول‌باف بافته می‌شود. چله‌کشی و گلیم‌بافی نامتقارن (فارسی) است و از دارهای عمودی (ثابت) استفاده می‌شود.

رج‌شمار ۵۰ تا ۹۰ (در هر ۶٫۵ سانتی متر)، زمینه را برای خلق طرح‌های بدیع و ظریف فراهم کرده است.

در اصفهان به جای رج‌شمار از کلمه «صدتایی» استفاده می‌شود. برای مثال، گفته می‌شود که این ذرع و نیم چند تا صدتایی است، در واقع یعنی رج‌شمار آن چقدر است،

اگر این ذرع ونیم، ۱۰تا صدتایی باشد، رج‌شمار آن ۶۵ است. ملاک خرید و فروش و دستمزد بر حسب تعداد ۱۰۰ تایی‌های منظور شده در مرحله‌ی چله‌کشی است و معمولا با یک خط رنگی، چله‌ها تفکیک می‌شوند. همچنین شیرازه متصل، و پرداخت فرش، در حین بافت انجام می‌شود.

فرش‌های ظریف‌باف و گل‌ابریشم اصفهان با طرح‌های فوق‌العاده زیبای آن همواره شهرت بسیار زیادی در بازارهای جهانی برخوردار بوده است.

اصفهان از معدود مراکز فرش‌بافی ایران است که بافت فرش‌های دایره‌ای نیز در آن انجام می‌شود.

حوزه‌های فرش‌بافی در استان اصفهان شامل نطنز، زواره، مزلقان، اردستان، تودشک، نایین، کاشان، میمه، جوشقان، شهررضا (قمشه)، نجف‌آباد و اصفهان می‌شود که البته هر کدام سبک منحصر به خود را دارند.

مقایسه فرش اصفهان و تبریز در یک نگاه

برای اینکه مقایسه فرش اصفهان و تبریز را بهتر درک کنید، این جدول را به دقت مطالعه کنید. تفاوت در طرح و نقش‌های فرش اصفهان و تبریز به وضوح در این جدول مشخص شده است.

بررسی تفاوت‌های کلیدی در مقایسه فرش اصفهان و تبریز

وقتی صحبت از مقایسه فرش اصفهان و تبریز می‌شود، چندین عامل کلیدی وجود دارد که می‌تواند به شما در تصمیم‌گیری کمک کند. در ادامه به بررسی جامع این تفاوت‌ها می‌پردازیم.

تفاوت در طرح و نقش

تفاوت در طرح و نقش‌های فرش اصفهان و تبریز شاید مهم‌ترین عاملی باشد که خریداران را سردرگم می‌کند. همانطور که در جدول مشاهده کردید، فرش تبریز به دلیل ماهیت گره ترکی، طرح‌های هندسی و زاویه‌دار دارد در حالی که فرش اصفهان با گره فارسی، اجازه خلق طرح‌های منحنی و گردان را به بافنده می‌دهد.

این تفاوت در طرح و نقش به حدی است که فرش تبریز بهتره یا اصفهان را به یک سوال اساسی تبدیل کرده است. اگر به دنبال طرح‌های کلاسیک و اصیل با نقش‌های هندسی هستید، تبریز انتخاب شماست اما اگر زیبایی‌شناسی فرش اصفهان و جلوه بصری آن برایتان مهم است و طرح‌های منحنی و اسلیمی را می‌پسندید، اصفهان گزینه بهتری است.

تأثیر اقلیم بر رنگ‌بندی فرش اصفهان و تبریز

یکی از نکات جذاب در بررسی جامع فرش اصفهان و تبریز، تأثیر اقلیم بر رنگ‌بندی فرش اصفهان و تبریز است. بافندگان هر منطقه از مواد اولیه و رنگ‌های طبیعی موجود در منطقه خود استفاده می‌کرده‌اند.

فرش تبریز با رنگ‌های گرم و شاد مانند قرمز جیوه‌ای، آبی پررنگ و کرم، تداعی‌کننده اقلیم سرد و کوهستانی این منطقه است. در مقابل، فرش اصفهان با رنگ‌های لاکی، کرم و ملایم، نشان‌دهنده اقلیم گرم و خشک مرکزی ایران است و جلوه بصری متفاوتی ایجاد می‌کند.

دوام و ماندگاری

اگر خانه شما پر رفت‌وآمد است یا بچه‌های کوچک دارید، دوام فرش اهمیت زیادی پیدا می‌کند. فرش تبریز به دلیل استفاده از گره ترکی، استحکام بیشتری دارد و در برابر فشار و سایش مقاوم‌تر است. فرش اصفهان با وجود ظرافت بالا، برای فضاهای کم‌تردد مانند پذیرایی مجلسی یا اتاق مهمان مناسب‌تر است.

سوالات متداول

فرش تبریز بهتره یا اصفهان؟